اقبال يغمايى ( گردآورنده )
153
شهيد راه آزادى سيد جمال واعظ اصفهانى ( فارسى )
اسباب درو را بياوريد من خودم مشغول كار شوم و گندمها را درو كنم . وقتى كه اين خبر را به ننهشان دادند گفت : حالا ديگر كار مىشود و ما را بيرون خواهند كرد . پس بايد براى خود جايى پيدا كنيم . عرب مىگويد : لا يحك ظهرى غير ظفرى ، كس نخارد پشت من جز ناخن و انگشت من . پس شما بايد كار خودتان را خودتان بكنيد . اين مجلس مقدس شوراى ملى هم خودتان هستيد . اينها وكلاى شما هستند از تمام طبقات و همهء شهرها . خداوند تبارك و تعالى در كلام مجيد مىفرمايد : لَيْسَ لِلْإِنْسانِ إِلَّا ما سَعى . « 1 » بسم اللّه تعالى بقيهء مواعظ آقا سيد جمال الدين در امتياز فضلى « 2 » بعد الحمد و السلم خدمت آقايان خودم حفظهم اللّه تعالى عرض كردم كه اصول آبادى مملكت و اس اساس آسايش ملت و رفاهيت عموم رعيت ، و باعث عمدهء زيادتى ثروت ، چهار چيز است و آن چهار چيز در مملكت به منزلهء روح است در بدن . به اين معنى كه چنانچه بدن بىروح مرده است و حكم جماد را دارد و از او نبايد متوقع خوبى و بدى شد ، همچنين مملكتى هم كه داراى اين چهار چيز نباشد يعنى مراعات اين چهار چيز نشود جزء ممالك حيه محسوب نمىشود . و همين قسم كه در بدن انسان به مضمون حديث شريف كميل ابن زياد چهار روح است و يكى از آن چهار روح اشرف و افضل است از ساير ارواح ، همين قسم در بدن مملكت هم اين چهار چيز به منزلهء چهار روح است : يكى مساوات ، دوم حريت و آزادى ، سوم امنيت ، چهارم امتياز فضلى . و نسبت امتياز فضلى به آن سه روح ديگر مثل نسبت روح انسانى است به روح نباتى و روح حيوانى . و بايد بطريق يقين بدانيد تا در وطن عزيز ما كه اسمش ايران است اين قاعده مجرى نشود محال است كه ما ايرانيان روى سعادت و نيكبختى را مشاهده كنيم . و اين قاعده يعنى امتياز فضلى از جمله چيزهايى است كه در نزد تمام ذوى العقول معمول به است ، يعنى هرگز نمىشود كسى بدون مرجعى يك چيزى را بر يك چيز ديگر ترجيح بدهد . اين قاعده يعنى اينكه ترجيح بلا مرجح محال است در نزد عقلا از محالات است ، چه برسد به اينكه مرجوح را بر راجح مقدم بدارند . و معنى امتياز فضلى اين است كه هروقت مىخواهند به كسى شغلى يا منصبى بدهند اعم از اينكه آن منصب از مناصب دنيوى و ديوانى باشد مثل حكومت يا وزارت و غيره ، يا از مناصب شرعى و اخروى باشد مثل قضاوت و فتوى و امامت جماعت و غيره ، بايد فقط ملاحظهء استحقاق و قابليت و علم و دانش آن شخص را بنمايند . نه اينكه تمام نظرشان به تشخص يا پول يا جلال ظاهرى يا خانواده يا بستگى به فلان بزرگ يا آقا باشد . چگونه اگر خواسته باشيد يك خانه براى
--> ( 1 ) - آيهء 39 از سورة العجم سورة 53 . ( 2 ) - شمارهء 14 الجمال مورخ پنجشنبه ششم جمادى الاول 1325 .